Yıl:2018   Sayı: 14   Alan: Çevre Mühendisliği  

98
Ufuk YURTSEVER, İsmail ÖNAL, Gözde ABACI, Günay YILDIZ TÖRE
ENTEGRE TEKSTİL İŞLETMELERİNDE HAM VE MAMUL DOKUMA KUMAŞ KONTROLÜ İÇİN TASARLANAN YENİLİKÇİ BOYAMA SİSTEMİNİN KAYNAK KULLANIMI VE ÇEVRESEL ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
 
Amaç: Bu çalışmanın amacı; sentetik karışımlı dokuma kumaş üreten entegre bir tekstil işletmesinde, ham kumaş kontrolü amacıyla kullanılan ve işletmenin çevresel performansını olumsuz yönde etkileyen manuel kontrol yönteminin alternatif ve çevre dostu sistem ile değişiminin, işletmenin su, enerji, kimyasal madde, hata kontrol tespit süresi ve üretim zamanının kısaltılması gibi parametreler açısından kaynak kullanımına etkilerini değerlendirmektir. Yöntem: Çalışmada, öncelikli olarak Kalite Kontrol Bölümü tarafından 4 puanlık Kalite Kontrol Sistemine göre kayıt altına alınan kalite hata türleri incelenmiş ve yüksek hata puanına sahip, kumaş boyunca devam eden çözgü hataları esas alınarak, makinenin devreye alınmadan önceki yıl ve devreye alındığı yıl bazında, hata adedi ve metrajına yönelik veriler istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Materyal olarak üretimin %83’ünü temsil eden ve çift banyo ile boyanan Poliester/Viskon/Elastan içerikli siyah renkli kumaşlar ile %10’unu temsil eden ve tek banyo ile boyanan %100 Liyosel içerikli kahverengi ham dokuma kumaşlar incelenmiştir. Hata kontrolü amacıyla tasarlanan yenilikçi boyama sisteminde hata tespiti için ihtiyaç duyulacak optimum kumaş miktarı ise, işletmede 3 ay boyunca yapılan çalışmalarla belirlenmiştir. Sistemde hata tespit amaçlı kullanılacak boyarmadde seçiminde ise suda kolay çözünebilen ve kirlilik yükü düşük asit boyarmadde kullanımı tercih edilmiş olup, hata kontrolünün son aşaması olarak 1000 lx aydınlatma altında kalite kontrol masalarında manuel kontrol yöntemi kullanılmıştır. Çevresel etki değerlendirmesinde ise; üretimde ihtiyaç duyulan materyal (kumaş) miktarı, enerji miktarı, kullanılan su ve proses kaynaklı oluşan atıksu miktarı, kullanılan boyarmadde ve kimyasal madde miktarları ile işlem sonunda ortaya çıkacak tehlikeli katı atık miktarları esas alınmıştır. Bulgular: Çalışmada, çevre dostu boyama sisteminde, geleneksel boyama işlemine göre kullanılan kumaş ve ortaya çıkan tehlikeli atık miktarında %94’lik bir azalma sağlandığı, atıksu arıtma tesisine bu işlemden gelen %11’lik kirlilik yükünün sıfırlandığı, boyarmadde, su tüketimi ve sürecin önemli bir girdisi olan enerji tüketiminde ise sırasıyla %98, %99 ve %77 oranlarında tasarruf edildiği tespit edilmiştir. Sonuç: Tüm bu veriler ışığında; Can Tekstil Entegre İşletmelerinde tasarlanmış ve Türk Patent Enstitüsü’nde patent başvuru sürecinde olan bu yenilikçi boyama sistemi, proses optimizasyonu sağlarken, aynı zamanda hammadde, boyarmadde, su ve enerjinin ham ve mamul kumaş kontrolünde etkin kullanımı sonucu kaynakta kirliliği azaltarak işletmeye ekonomik fayda sağladığı ve ayrıca, temiz üretim ve sürdürülebilirlik açısından da benzer üretim yapan tesisler için iyi bir uygulama örneği olarak değerlendirilebileceği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Temiz Üretim, Sürdürülebilirlik, Yenilikçi Kumaş Hata Kontrol Sistemi

Doi: 10.17366/uhmfd.2018.3.4

EVALUATING THE ENVIRONMENTAL EFFECTS AND RESOURCE UTILIZATION OF INNOVATIVE DYEING SYSTEM USED FOR GREIGE WOVEN FABRIC CONTROL IN AN INTEGRATED FACILITIES
 
Aim: The purpose of this study is in an integrated textile mill manufactures synthetic blend woven fabrics, the change of the manual control method with an alternative and environmentally friendly system, which is used for the control of greige fabric and adversely affecting the environmental performance of the enterprise, such as water, energy, chemical, detection time and shortening of production time, to evaluate the effects on resource utilization in terms of parameters. Method: In this study, quality defect types recorded by Quality Control Department according to 4 Point Quality Control System were examined and defects occurred on fabric based on warp direction, the data for the defects and fabric lenght were statistically evaluated. As a material, polyester/viscose/elastane content black dyed fabric, which represent 83% of the production and dyed in double bath, and 100% lyocell content woven fabrics, which represent 10% and are dyed in a single bath are examined. The optimum amount of fabric required for defect detection in the innovative dyeing system designed for control was determined by the studies carried out in the mill for 3 months. Acid dyestuff is selected which are easily soluble in water and has low pollution is preferred. In the last stage of defect control, manual control method is used in the quality control tables under 1000 lx lighting. In the environment impact assesment, the amount of material (fabric) required in the production, amount of energy, amount of wastewater generated from water and process, amount of dyestuff and chemical used and the amount of hazardous solid waste are taken as basis. Results: Against to conditional dyeing system,in the environment-friendly dyeing system, a decrease of 94% in the amount of the fabric and the hazardous waste and a pollution of 11% from this process to the wastewater treatment plant were prohibited, the consumption of dyestuff, water consumption and the process were important. It has been determined that the energy consumption with an input is 98%, 99% and 77% respectively. Conclusion: In the perspective of all these data; this innovative dyeing system, designed by Can Tekstil Integrated Enterprises, is in the process of applying for patent in Turkish Patent Institute, while providing process optimization as well as providing economic benefit to the enterprise by reducing the pollution at the source as a result of the efficient use of raw materials, dyestuff, water and energy in raw and finished fabric control. It has been determined that it can be considered as a good application example for the plants which produce similar production in terms of clean production and sustainability.

Keywords: Clean Production, Sustainability, Innovative Fabric Control System

Doi: 10.17366/uhmfd.2018.3.4

Tam Metin